Z etyki zawodu nauczyciela – nauczyciel partnerem ucznia i rodzica.

Etyka zawodu nauczyciela dotyczy postawy nauczyciela, jego kultury, osobistej odpowiedzialności, wrażliwości, samokrytycyzmu, uczciwości, hierarchii wartości, światopoglądu, wiedzy i kompetencji. Problematyka moralna nabiera szczególnego znaczenia w zawodach, które wywierają wpływ na losy poszczególnych ludzi, całych grup i społeczeństw. Od dawna stawia się wysokie wymagania lekarzom, prawnikom, dziennikarzom. Zawody te dysponują skodyfikowanym systemem norm etycznych, jak np. Kodeks etyki lekarskiej (ze słynną przysięgą Hipokratesa), Zbiór zasad etyki adwokackiej czy Karta etyczna mediów.

W 1995r. Polskie Towarzystwo Nauczycieli opracowało Kodeks etyki nauczycielskiej. Zawód nauczyciela stawia wysokie wymagania – nauczyciel znajduje się pod ustawiczną kontrolą, każde jego potknięcie jest dostrzegane i komentowane. Łatwo może stracić szacunek i zaufanie uczniów, których wychowuje. A przecież rezultaty pracy wychowawczej zależą przede wszystkim od stosunku uczniów do nauczyciela, od jego autorytetu. Autorytet nie może być narzucony czy sztucznie wykreowany, ale powinien być uznany, wybrany i zaakceptowany przez młodzież ze względu na wiedzę, kompetencje, a przede wszystkim ze względu na cechy moralne nauczyciela.

Miarą etyki w wychowaniu jest odpowiedzialność za ucznia, za jego rozwój i dobro, i w konsekwencji za jego dojrzałość. Wychowanie już z samej istoty jest działalnością etyczną, obliczoną na czyjś osobowy interes, na czyjeś dobro, bo w przeciwnym przypadku przestaje to być wychowanie.

Od tego, kim jest nauczyciel jako człowiek, zależą sukcesy wychowawcze. Janusz Korczak powiedział: „Być człowiekiem, to znaczy posiadać kryształową moralność, nieograniczoną tolerancyjność, do pasji posuniętą pracowitość, dążyć do ciągłego uzupełniania swojego wykształcenia i pomagać innym”.

Naczelną zasadą w postępowaniu z uczniami jest poszanowanie ich godności. Nauczyciel i uczeń we wzajemnych relacjach, których celem jest wychowanie, posiadają tę samą godność i równe prawa człowieka. A obustronne poszanowanie i respektowanie przysługujących praw stanowi podstawę partnerstwa we wzajemnym odniesieniu. O potrzebie podmiotowego traktowania każdego ucznia mówi się od lat. Podmiotowość to nic innego jak fakt bycia sobą i prawo do bycia traktowanym jak osoba.

Ogłoszony w 1996r. Kodeks Etyki Nauczycielskiej opowiada się za partnerskim kształtem wzajemnych relacji nauczyciela i ucznia. Nauczyciel powinien zatem szanować godność ucznia jako osoby, a także respektować przysługujące mu prawa. Najważniejszą rolę w kształtowaniu nowego człowieka odgrywają jednak rodzice. Dlatego partnerska relacja nauczyciela do ucznia musi uwzględniać ich

miejsce i rolę. Zadaniem nauczyciela jest zatem wspomaganie ich w tym procesie i podejmowanie z nimi współpracy.

Traktując ucznia podmiotowo nauczyciel czyni jego samego współtwórcą i współuczestnikiem procesu własnego integralnego rozwoju i doskonalenia. Służąc poprzez rozliczne działania pedagogiczne oraz własną postawę wszechstronnemu i harmonijnemu rozwojowi ucznia, nauczyciel winien wspierać go w sferze intelektualnej, duchowej, moralnej, estetycznej, fizycznej oraz społecznej. Staje się on wtedy partnerem zarówno ucznia, jak i jego rodziców.

Nauczyciel – kolega czy mistrz?

W wychowaniu nie należy zapominać o naturalnej potrzebie posiadania mistrza, czyli wzoru do naśladowania, o wielkiej potrzebie autorytetu. Nauczyciel powinien być przyjacielem ucznia, który nie odpycha go, ale i nie spoufala się z nim zbytnio, przyjacielem, który jednocześnie jak mistrz pociąga go do swojej rzeczywistości. Dlatego tak ważnym jest podnoszony przez Kodeks postulat, że

nauczyciel wychowuje całą swoją postawą i to nie tylko w szkole, ale również poza miejscem pracy.

Umiejętność bycia autentycznym to zdolność do bycia prawdziwym, otwartym, bezpośrednim. Postawa ta polega na szczerości w zachowaniu, bez udawania, że jest się lepszym.

Będąc partnerem ucznia, nauczyciel powinien traktować go indywidualnie, starając się rozumieć i wspomagać jego możliwości i potrzeby - zachować autonomię ucznia. Szczególną troską należy otoczyć osoby niepełnosprawne, przewlekle chore, dysfunkcyjne, o specyficznych potrzebach edukacyjnych.

Jednym z najtrudniejszych zadań, jakie stoją przed nauczycielem to odkrywanie w uczniu wewnętrznych źródeł jego twórczych możliwości i zdolności oraz pomoc w poszukiwaniu i wyborze tego, co najlepsze dla jego osobowego rozwoju. Nauczyciel będąc partnerem ucznia powinien odznaczać się stanowczością i konsekwencją w stosowaniu ustalonych kryteriów wymagań. Winien czynić to z życzliwością, wyrozumiałością i cierpliwością, wyrabiając przez to w wychowanku odpowiedzialność za własny sukces, względnie porażkę. Obowiązuje go zatem obiektywizm, sprawiedliwość, bezinteresowność w ocenie każdego ucznia bez względu na okoliczności.

Reasumując - postawa nauczyciela jako partnera ucznia i jego rodziców najlepiej służy wychowaniu młodego człowieka, czyniąc tym samym szkołę przyjazną procesowi wychowawczemu. j

Opracowała:

mgr Grażyna Kubicka-Czwórnóg